Văn mẫu lớp 11

Phân tích tác phẩm Vi hành của Nguyễn Ái Quốc

Phân tích tác phẩm Vi hành của Nguyễn Ái Quốc

1. Đặc điểm về nội dung

a) Mục đích sáng tác truyện "Vi hành"

Nguyễn Ái Quốc viết "Vi hành" cho các bạn đọc là người Pháp, đặc biệt ở Pa-ri, nên Người đã viết bằng tiếng Pháp theo phong cách viết hiện đại. Để câu chuyện có thể hấp dẫn và thuyết phục người đọc ở các nước dân chủ và hiện đại như nước Pháp lúc đó, câu chuyện được kể ít nhiều phải có liên quan đến những vấn đề thời sự, những hoạt động giải trí mà người dân của một thủ đô hiếu kì quan tâm. Lấy việc tố cáo, đả kích là mục đích nhưng cảm hứng chủ đạo của người viết chỉ là mỉa mai, châm biếm chứ không thể phê phán kiểu mạt sát, thóa mạ, trực diện. "Vi hành" đã đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của công chúng Pháp và thực hiện xuất sắc mục đích sáng tác của Nguyễn Ái Quốc đặt ra.

b) Truyện khắc họa thành công hình tượng ông vua Khải Định

Tác giả "Vi hành" không trực tiếp miêu tả, kể chuyện về nhân vật ông hoàng Khải Định nhưng bằng cách xây dựng tình huống truyện độc đáo với giọng văn châm biếm, mỉa mai trong hình thức một bức thư gửi cô em họ, hình ảnh ông hoàng đế An Nam từ tướng mạo đến bản chất dần dần hiện rõ một cách hèn hạ và lố bịch. Từ sự nhầm lẫn của đôi trai gái trên tàu điện ngầm (tưởng nhân vật "tôi" là hoàng đế An Nam), nhân vật "tôi" – người kể chuyện – nghe được họ nhận xét về tướng mạo Khải Định rất nực cười: mũi tẹt, mắt xếch, mặt vàng bủng, đầu quấn khăn lại còn đội nón, ngón tay đầy nhẫn, người đầy lụa là và hạt cườm, dáng vẻ nhút nhát, lúng túng…

Trong con mắt của họ, của những người dân Pháp, ông vua một nước thuộc địa do Pháp bảo hộ kia chẳng khác nào một thứ sinh vật lạ hiếm hoi đến từ một xứ sở xa xôi và mông muội. Tệ hại hơn nữa là, họ nhìn ngắm khải Định như xem các tiết mục giải trí không mất tiền (vợ lẽ nàng hầu vua Cao Miên, trò leo trèo nhào lộn của một sư thánh xứ Công – gô,…) Hơn thế, Khải Định lúc thì có vẻ như một con rối trên sân khấu Nhà hát Múa rối của họ ; lúc thì giống như một công tử bé chơi bời bừa bãi, lén lút ở Pa – ri.

Xem thêm:  Cảm nhận của anh chị về hình tượng nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao? – Bài tập làm văn số 5 lớp 11

c) Truyện khéo léo đả kích "những bậc khai hóa".

– Tác giả "Vi hành" còn tái hiện tiếp sự nhầm lẫn nữa của người dân Pa – ri (tưởng nhân vật "tôi" là hoàng đế An Nam đang vi hành), kết hợp với hình thức viết thứ để thực hiện mục đích thứ hai của truyện: đả kích Chính phủ Pháp, bọn mật thám tay sai, bọn thực dân mà tác giả gọi là "những bậc khai hóa".

Như phụ đề của truyện ngắn có ghi: Trích "Những bức thư gửi cô em họ" do tác giả tự dịch từ tiếng An Nam, ngoài ý định gợi sự chú ý của người dân Pháp về chuyện xứ lạ, hình thức thư từ (gửi cho cô em họ) cho phép người viết được tự do kể chuyện gì mà mình thích, mình muốn ; tha hồ liên hệ, tạt ngang tùy ý. Nhưng liên hệ tạt ngang trong "Vi hành" thường có vẻ "mát mẻ", "dí dỏm", "nhẹ nhàng" nhưng hàm ý phản đối, đả kích sâu cay. Chẳng hạn:

+ "Nhật báo chẳng còn cái gì để bôi bác lên đấy cả": châm điếm báo chí Pháp lúc đó. 

+ " Tôi nhớ chuyện vua Thuấn, vì muốn đích thân tai nghe mắt thấy dân có bằng lòng mình không, nên cải trang làm dân làm dân cày đi dò la khắp xứ": tiếp tục châm biếm Khải Định "vi hành".

+ "Phải chăng là ngài (Khải Định – NBS) muốn biết dân Pháp, dưới quyền ngự trị của bạn ngài là A-lếch-xăng Đệ nhất, có được sung sướng, có được uống nhiều rượu và được hút nhiều thuốc phiện bằng dân Nam, dưới quyền ngự trị của ngài, hay không ?": đả kích chính sách bóc lột của thực dân Pháp đối với nhân dân các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam.

– Còn mức độ nhầm lẫn thứ ba trong truyện được xây dựng đó là sự "nhầm lẫn" của Chính phủ Pháp giữa hoàng đế An Nam với tất cả những người da vàng trên đất pháp lúc đó. Mức độ nhầm lẫn càng tăng tiến, bút pháp mỉa mai càng tỏ ra lợi hại nhằm đả kích chính quyền thực dân Pháp, nhân có sự việc Khải Định sang dự cuộc đấu xảo ở Mác – xây, đã ráo riết theo dõi bất cứ ai là người Việt Nam yêu nước, cách mạng đang ở trên đất Pháp, sẵn sàng có biện pháp đàn áp dã man mọi biểu hiện của dư luận, mọi hành vi phản kháng công khai hay ngấm ngầm về chuyện "xuất ngoại" của ông vua bù nhìn Khải Định: "…để chắc chắn khỏi thất thố trong nhiệm vụ tiếp dân, Chính phủ bèn đối đãi với tất cả mọi người An Nam vào hàng vua chúa và phái tùy tùng đi hộ giá tuốt!", "…các vị bám lấy đế giày tôi, dính chặt với tôi như hình với bóng và thật tình là các vị cuống cuồng cả lên nếu mất hút tôi chỉ trong dăm phút!", …

Xem thêm:  Phân tích bài thơ Tiểu Đội Xe Không Kính của nhà thơ Phạm Tiến Duật.

2. Đặc điểm về nghệ thuật

a) Đặc sắc ở "Vi hành" là đã sáng tạo được một tình huống truyện độc đáo, đạt được hiệu quả đả kích sâu cay nhưng kín đáo. Đấy là tình huống nhầm lẫn với  ba mức độ tặng tiến, tạo thành sức mạnh chủ yếu của nghệ thuật "Vi hành":

– Đôi trai gái nhầm lẫn nhân vật "tôi" với hoàng đế An Nam. Tình huống nhầm lẫn có dụng ý nghệ thuật nhưng vẫn đảm bảo tính chất hợp lí, khách quan của bản chất nhân vật, chuỗi sự việc được trần thuật. Vậy nên Khải Định không xuất hiện trong tác phẩm mà chân dung hắn dần dần hiện lên cụ thể, hoàn chỉnh, rất đặc trưng. Cách lố bịch hóa tên vua bù nhìn như vậy đảm bảo tránh được sự chủ quan có thể bị nghi ngờ của nhân vật người kể chuyện – một nhà văn cộng sản ; thật đấy, người Pháp họ quan sát, bình giá như vậy đấy.

Nhiều người dân Pa – ri tưởng nhầm nhân vật "tôi" với hoàng đế An Nam đi "vi hành" để hoàn chỉnh chân dung ông vua bù nhìn Khải Định bên đất Pháp đồng thời châm biếm bản chất đê hèn của hắn.

– Đến cả Chính phủ Pháp cũng nhầm lẫn vị khách quý – hoàng đế An Nam với những người Việt Nam yêu nước cách mạng để nhân đó, châm biếm, tố cáo tính chất điêu trá, bịp bợm của cái gọi là "văn minh", "khai hóa" của chủ nghĩa thực dân Pháp.

Xem thêm:  Lập dàn ý cho đề văn Phân tích bài thơ ‘Cảnh khuya’

b) Truyện "Vi hành" được viết dưới hình thức một bức thư của nhân vật "tôi" gửi cô em họ ở quê nhà và tác giả tự dịch ra tiếng Pháp.

Ai cũng biết thư từ là kiểu văn bản tự do, nhất là thư gửi người thân (ở đây là gửi cô em họ) thì lại càng tự do trong việc cung cấp tin tức, giải bày tình cảm, kể bằng nhiều giọng điệu, hỏi – đáp về nhiều chuyện có vẻ linh tinh cùng một lúc… Bức thư "Vi hành" có mấy nét đáng chú ý như sau:

– Sự chuyển giọng, chuyển cảnh, kể, tả khá linh hoạt: khi nghiêm trang khi cười cợt, khi vui tươi nhí nhảnh, lúc lại lạnh lùng sắc sảo… Nhưng giọng chủ đạo là mỉa mai, châm biếm.

– Hiện tượng liên hệ tạt ngang, so sánh thoải mái  nhằm tăng hiệu quả châm biếm: Từ sự phỏng đoán Khải Định "vi hành", nhân vật "tôi" đưa ra hàng loạt phán đoán nhằm lố bịch hóa đối tượng mà tác giả đả kích ; Từ chuyện nhầm lẫn của hai thanh niên Pháp bất ngờ người viết vạch mặt bọn mật thám ở Pa – ri theo lệch của nhà cầm quyền bám sát theo dõi những người Việt Nam yêu nước;….

Nhìn chung, truyện ngắn "Vi hành" là một tác phẩm có tính chiến đấu cao, nghệ thuật mỉa mai châm biếm độc đáo, linh hoạt và đa dạng.

Post Comment