Văn mẫu lớp 11

Phân tích tác phẩm Người trong bao của Sê – khốp

Phân tích tác phẩm Người trong bao của Sê – khốp

1. Đặc điểm về nội dung

Đây là một truyện ngắn. SGK chỉ trích một phần của truyện ngắn đó. Do vậy, cần chú ý những đoạn tóm lược (được in bằng chữ nhỏ) để hiểu được toàn bộ câu chuyện được kể.

a) Một số khái niệm cần lưu ý

Ngoài các từ ngữ được chú thích, cần hiểu thêm ý nghĩa biểu trưng của hình ảnh "cái bao". Ngoài ý nghĩa cụ thể, "cái bao" như vật dùng để đựng, bọc, gói đồ vật, hàng hóa,… thì "cái bao" còn mang ý nghĩa là một sự cầm tù, một cái khuôn, một cái khung giam hãm, một sự ràng buộc,…

b) Nhân vật

Trong đoạn trích, nhân vật chủ yếu được tái hiện từ góc nhìn của người kể chuyện, của tác giả và người nghe chuyện về Bê – li – cốp. Qua cuộc trò chuyện giữa hai nhân vật trí thức: thầy giá Bu- rơ – kin và bác sĩ I – van – I – va – nứt, nhân vật "người trong bao" hiện ra. Đó là Bê – li – cốp – một thầy giáo dạy tiếng Hi Lạp. Tác giả dường như chỉ là người ghi chép lại một các tình cờ câu chuyện được nghe, song đây là cách kể chuyện khách quan.

2. Đặc điểm về nghệ thuật

a) Kết cấu đoạn trích

Đoạn trích có thể chia làm hai đoạn, phù hợp với các ngắt đoạn theo trình tự của câu chuyện (ngắt đoạn gắn với phần lược thuật in bằng chữ nhỏ).

Đoạn 1 (từ đầu đến "rầu rĩ"): nhân vật  Bê – li – cốp từ góc nhìn của người kể chuyện.

Đoạn 2 (đoạn còn lại): nhân vật  Bê – li – cốp qua một sự kiện cụ thể.

– Đoạn một cho thấy chân dung của  Bê – li – cốp qua góc nhìn của người kể chuyện.  Bê – li – cốp xuất hiện qua lời kể như là một điển hình cho loại "người trong bao", loại người luôn tự tìm cho mình một cách thức bao gói để co mình lại. Hình thức thu mình, tạo ra cách thức che chắn trước hết là áo khoác bên ngoài: Bao giờ "hắn cũng giấu mặt sau một chiếc cổ áo bành tô bẻ đứng lên". Mắt thì được che chắn bằng đôi kính râm, cho dù chẳng bao giờ cần đến kính cả. Lỗ tai thì "nhét bông" để tạo ra lớp vỏ che chắn. Khi ngồi lên xe ngựa, "thì bao giờ cũng cho kéo mui lên" để tạo ra lớp vỏ bọc như là một hình thức phòng vệ từ xa. Đã thế, thay hắn lúc nào cũng "cầm ô" và chân luôn đi "giày cao su". Các vật dụng mà hắn đem theo đều được bao gói trong những cái bao: ô hắn để trong bao, chiếc đồng hồ quả quýt cũng để trong bao bằng da hươu, chiếc dao nhỏ để gọt bút chì cũng được đặt trong bao,… Tất cả những cái đó cho thấy Bê – li – cốp là nhân vật luôn có ý thức tự thu mình vào trong một cái vỏ bọc nào đất, bởi vì hắn sợ cuộc sống đang diễn ra ồn ã xung quanh. Hắn sợ và "ghê tởm" hiện tại cho nên hắn hướng về quá khứ, luôn ngợi ca những gì không có thật. Nghề nghiệp của hắn là dạy tiếng Hi Lạp, thứ tiếng này cũng là một hình thức bao gói, giúp hắn ẩn sâu hơn vào quá khứ, mà tránh đi hiện thực đang diễn ra. Chạy trốn hiện tại cũng có nghĩa là từ chối tương lai, từ chối cái sẽ đến hoặc sẽ phải đến. Tìm về quá khứ, kể cả cái quá khứ không có thật chính là sự vô trách nhiệm với bản thân, với cuộc đời.

Xem thêm:  Cảm nhận của anh (chị) về đoạn thơ sau: Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Chui vào bao, tự tạo cho mình cái bao để che chắn đã trở thành lối sống của Bê – li – cốp, trở thành thói quen kì cục của nhân vật này. Đó là hắn đi hết nhà này đến nhà khác, kéo ghế ngồi, chẳng nói chẳng rằng, mắt nhìn xung quanh như để tìm kiếm một vật gì… Lối sống kì quái đó đã trở thành một ám ảnh triền miên đối với mọi người, vì chẳng ai biết hắn muốn gì, cần gì và lại càng không biết phải nói với hắn như thế nào. Hắn đã không chế cả trường học, cả thành phố suốt mười lăm năm trời.

Nhân vật Bê – li – cốp luôn luôn bị một ám thị, đó là "nhỡ lại xảy ra chuyện gì". Nỗi sợ hãi trong hắn cứ lớn dần lên, triền miên khiến hắn lúc nào cũng "cảm thấy rờn rợn", bao giờ cũng có giấc mơ "khủng khiếp". Con người khi tự thu mình lại, nó sẽ đánh mất khả năng tự vệ, đánh mất bản lĩnh cuộc sống của nó. Nó trở thành một cỗ máy trơ ì thảm hại, trở thành vô phương chống đỡ cũng như mất khả năng định ướng tìm đường cho cuộc sống hiện tại. Nó nhìn đồng loại như là các đối thủ cần phải thủ tiêu hoặc loại bỏ. Nó làm cho con người trong cộng đồng ấu trở nên hoang mang, do dự và thậm chí lo sợ bởi cái lí lẽ "nhỡ lại xảy ra chuyện gì".

– Trong đoạn hai, tác giả đặt Bê – li – cốp vào một hoàn cảnh cụ thể gắn với một sự kiện cụ thể. Đó là Bê – li – cốp tìm gặp chị em Va – ren – ca để nói về việc hai chị em đã đi xe đạp, một hàng động theo Bê – li – cốp là "chuyện kinh khủng". Việc đi xe đạp đối với thời đại đó là một điều mới mẻ, nhưng Bê – li – cốp thì không muốn chấp nhận cái mới mẻ ấy, bởi vì nỗi sợ "nhỡ lại xảy ra chuyện gì". "Nếu thầy giáo đi xe đạp thì học sinh sẽ làm gì?"… Con người của sự bao gói luôn luôn muốn tồn tại trong sự tròn trĩnh, không có cái táo bạo quyết đoán có thể thúc đẩy cuộc sống đi lên. Con người đó luôn tìm cách lẩn tránh cuộc sống, thỏa hiệp với cái ác, với cái lạc hậu. Như vậy, Bê – li – cốp không chỉ tạo ra một lối sống riêng mà còn là người thực hành và mong muốn áp đặt lối sống ấy cho những người khác nữa. Điều nguy hiểm là không những hắn không nhận ra cái tầm thường, thảm hai của lối sống hắn đang theo đuổi mà hắn còn muốn trở thành người điều hành, chỉ huy mọi người cũng phải sống theo lối sống ấy.

Xem thêm:  Phân tích ý nghĩa điển hình của nhân vật Chí Phèo.

Song hắn chỉ gặp người em là Cô- va – len – cô. Kết quả của cuộc nói chuyện là Bê – li – cốp gặp phải sự phản bác kịch liệt của Cô – va – len – cô và bị chính anh này xô ngã nhào từ trên cầu thang xuống. Các thứ vỏ bọc của hắn đã phát huy được tác dụng, cặp kính vẫn còn nguyên vẹn, hắn đã lăn xuống cầu thang "một cách bình yêu vô sự". Song đấy cũng chính là thời điểu mang kịch tính cao nhất: sự kiện hắn ngã đã được Va – ren – ca trông thấy và cô ta cất tiếng cười "vàng khắp khu nhà". Chi tiết hắn bị xô ngã nhào và chi tiết hắn bị Va – ren – ca cười đã đặt dấu chấm hết cho cuộc đời hắn, nhưng dấu ấn về lối sống trong bao mà hắn theo đuổi thì vẫn còn, bởi lẽ "hiện còn bao nhiêu người trong bao, trong tương lai cũng sẽ còn bao nhiêu kẻ như thế nữa!". Như vậy, lối sống co cụm, là lối sống của không ít người trong thời đại đó. Do đó, chân lí được tác giả rút ra là: "Không thể sống mãi như thế được!".

b) Ngôn ngữ nghệ thuật

Trong việc khắc họa chân dung nhân vật, Sê – khốp thường sử dụng nhiều chi tiết tưởng chừng như vặt vãnh, nhỏ nhoi, tầm thường như giày, ô, mũ, bông nhét tai,… và đặc biệt là hình ảnh "cái bao". Từ đoạn trích có thể thống kê số lần "cái bao" xuất hiện để từ đó tìm ra ý nghĩa của tiêu đề Người trong bao. Có thể phân tích hình ảnh cái bao qua ba cấp độ:

– Hình ảnh "cái bao" qua các vật dụng hàng ngày của Bê – li – cốp: Tác giả liệt kê nhiều chi tiết cho thấy các vật dụng hàng ngày của Bê – li – cốp đều mang tính chất "bao", đều được "bao bọc": "ô hắn để trong bao", "đồng hồ quả quýt cũng để trong bao", "chiếc dao ấy cũng đặt trong bao",… còn bản thân Bê – li – cốp cũng được đặt trong một cái bao đặc biệt: "chiếc cổ áo bàn to bẻ đứng lên", cho dù khi trời không lạnh. Tất cả các vật dụng của nó đều có một thứ vỏ bọc riêng, tạo ra các kiểu "bao " cụ thể song rất ấn tượng.

Xem thêm:  Phân tích tác phẩm Vào phủ Chúa Trịnh của Lê Hữu Trác

– Hình ảnh "cái bao" qua công việc hằng ngày: Nhiệm vụ của Bê – li – cốp là hàng ngày giảng dạy tiếng Hi Lạp, thứ tiếng mà hắn cho là "thật là tuyệt vời, êm tai". Hắn ghê tởm hiện tại nên tìm cách quay về với quá khứ: ngợi ca quá khứ, ngợi ca những gì không có thật. Tất cả những điều đó tạo ra một loại "bao bì" đặc biệt vây bọc hắn, che chở và bảo vệ cho hắn.

– Hình ảnh "cái bao" thường trực trong tư tưởng:

+ Hắn luôn có một nỗi sợ hãi "sợ nhỡ lại sảy ra chuyện gì" thường trực trong tư tưởng. Từ đó dẫn tới việc ngại tiếp xúc, ngại va chạm, bảo thủ và không dám chấp nhận cái mới. Tạo ra một lối sống kì dị: khi ngủ thì chùm chân kín mít và rờn rợn nghĩ "nhỡ lại sảy ra chuyện gì". Tư tưởng của hắn bị bao kín bởi một nỗi sợ vô hình và hắn bị gặm nhấm dần vì nỗi sợ ấy.

+ Hình cảnh "cái bao" tạo ra một lối sống thu mình, có thể nói là ích kỉ. song điều nguy hiểm là lối sống co cụm trong bao ấy sẽ tác động tiêu cực đến xã hội, sẽ khiến cho người khác chùn bước trước những cái mới. Lối sống ấy tạo ra một bầu không khí nặng nề, ức chế, đề phòng và dè chừng lẫn nhau, ở đó con nghười khó có thể giao tiếp cởi mở với nhau, khó có thể nói thật lòng với nhau.

Giọng kể của tác giả mỉa mai, châm điếm mà trầm tĩnh, bề ngoài có vẻ khách quan, bình thản nhưng giấu bên trong sự bức xúc, trăn trở mạnh mẽ, sâu sắc. Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình với tính cách kì quái mà vẫn chân thực tiêu biểu.

Post Comment